woensdag 15 april 2020

Open brief aan Alexander de Roo


Beste Alexander,

Als voorzitter van de Vereniging Basisinkomen is het jouw taak om te pleiten voor invoering van een basisinkomen, dat begrijp ik. Dat je in je pleidooien de zaken vaak wat simpeler en rooskleuriger voorstelt dan ze zijn, dat begrijp ik daarom ook wel. En dat je het momentum van de Coronacrisis aangrijpt om je pleidooi kracht bij te zetten, zelfs daar heb ik begrip voor. Maar dan houdt het zo ongeveer op.
Ten eerste begrijp ik niet waarom jij je met ziel en zaligheid verbonden hebt aan het idee voor een gezinsbasisinkomen, door jou "Basisinkomen 2,0" genoemd. Alsof er geen andere en betere voorstellen zijn, die wél voldoen aan jullie eigen definitie van een basisinkomen.
Zelfs als die er niet zouden zijn, dan nog zou je niet moeten pleiten voor een basisinkomen dat de welvaartsongelijkheid doet toenemen en dat de uitvoering fraudegevoelig en bewerkelijk maakt.

Voordat het "Basisinkomen 2.0" door D66 werd aangeboden aan het CPB, heb je het laten bekijken door het Nibud. Dat was een prima idee. Maar het resultaat was een rammelend rapport, dat werd gepresenteerd als teken dat het voorstel financieel haalbaar was en dat de inkomenseffecten acceptabel zouden zijn. Ik heb het niet over de rekenfout van drie miljard in het financieringsoverzicht vanwege het ten onrechte als inverdieneffect meetellen van de afschaffing van het eigenwoningforfait. Ik heb het met name over het effect op de inkomens. Juist op dat punt, toch de expertise van het Nibud, is het rapport zeer onvolledig. Het kijkt alleen naar de situatie van mensen beneden de pensioenleeftijd, niet naar die van de gepensioneerden.
Maar goed, de effecten voor de beroepsbevolking staan er wel in. Die laten zien dat de huidige bijstandsgerechtigden, de groep waar zich een groot deel van de armoede in Nederland bevindt, er per maand een paar tientjes bij zouden krijgen. Volgens het SCP komen arme gezinnen gemiddeld 200 euro per maand tekort, dus dat schiet niet echt op.
De hogere inkomens gaan er veel meer op vooruit dan een paar tientjes. Vooral de gezinnen met één verdienende partner; die gaan er meer dan duizend euro per maand netto op vooruit. Zelfs een alleenstaande die een ton per jaar verdient gaat er nog steeds (in euro's) meer dan het dubbele op vooruit ten opzichte van een alleenstaande in de bijstand, ondanks dat zogenaamde 'toptarief', dat zich pas laat voelen boven de 80.000 bruto per jaar.
Je pleit dus voor denivellering. Niet minder, maar juist méér inkomensongelijkheid. Waarom is dat nodig? En waarom zeggen voorstanders bij voortduring dat een basisinkomen helpt bij het streven naar een eerlijker welvaartsverdeling? Met jouw plan komt daar in elk geval niets van terecht.

En dan de gepensioneerden. Ik begrijp om te beginnen al niet waarom het bestaande gezinsbasisinkomen dat we kennen onder de naam AOW zonodig vervangen moet worden door jouw gezinsbasisinkomen 2.0 Zoals de Angelsaksen zeggen: 'If it ain't broke, don't fix it. Mede daarom heb ik eens preciezer gekeken naar de gevolgen van dat Basisinkomen 2.0 voor de gepensioneerden.
Nou, die gaan er bijna allemaal op achteruit in jouw plan. De mensen zonder enig aanvullend pensioen het meest. Een alleenstaande met een 'kale' AOW levert 161 euro per maand in ten opzichte van de huidige norm en een samenwonend stel 66-plussers gaat er 118 euro per maand op achteruit. De zorgtoeslag meegeteld. De huurtoeslag uiteraard niet, want die blijft in jouw plan bestaan. Het wordt de nieuwe bijstandsregeling; afhankelijk niet alleen van de hoogte van de huur, maar ook van de hoogte van het inkomen en het vermogen en van de gezinssamenstelling. Eigenlijk ontbreekt alleen de sollicitatieplicht.

De ouderen die tijdens hun werkzame leven tot het modale segment behoorden en die bij maximale opbouw een inkomen (AOW plus aanvullend pensioen) hebben van rond 36000 euro bruto per jaar, blijven ongeveer gelijk in netto inkomen. Daaronder gaan alle gepensioneerden er bij jou op achteruit en dat is verreweg de grootste groep. Voor de veel kleinere groep met een pensioen boven de 36000 euro per jaar is er wel vooruitgang. Wie een bruto (AOW plus aanvullend pensioen) heeft van 72000 euro per jaar (zo'n hoog pensioen is tamelijk uitzonderlijk) gaat er wél op vooruit, met 4 à 5 procent. Ook hier dus een forse denivellering, maar wat veel ernstiger is, een forse achteruitgang voor de allerarmsten!
Beweren de voorstanders niet altijd dat met een basisinkomen de armoede kan worden bestreden? Met dit plan lukt dat in elk geval niet.

Over de financiering kunnen we nog geen conclusies trekken, daarvoor zullen we moeten wachten op het CPB-rapport. Misschien dat de korting op de pensioenen kan bijdragen aan het beperken van de kosten van de inkomensvermeerdering bij de werkenden. Dat kan politiek nog een leuk debat opleveren tussen D66 en 50PLUS. Op de GroenLinkse tribune zal dat met belangstelling worden gevolgd neem ik aan.
Overigens ben ik ervan overtuigd dat vergroting van de armoede en toename van de welvaartsongelijkheid door jou niet wordt beoogd, maar is er binnen jullie vereniging nou werkelijk niemand die een spreadsheet kan inrichten?
Of is het zoeken naar de heilige graal van het basisinkomen zo allesoverheersend dat er blindheid ontstaat voor de nadelige invloed op de hoogte en de verdeling van de inkomens?
Dit hebben onze meest behoeftige medeburgers niet verdiend.

Met vriendelijke groet,

Bert Voorneveld


Geen opmerkingen:

Een reactie posten